[WOWTIMES - VIETKINGS] Đền Đông Cuông tại Lào Cai: Nơi bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu - Top 100 công trình tôn giáo tiêu biểu tại 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.98)

Đền Mẫu Đông Cuông tọa lạc ở thế “Tán phong tụ thuỷ”, bao quanh phía bên phải đền có đoạn sông tạo hình bán nguyệt, nơi đây, dòng sông Hồng hiền hoà chảy qua, phía xa xa là những triền núi trùng điệp tạo nên vẻ đẹp sơn thuỷ hữu tình. Phía trước cửa ngôi đền có cây đa hơn 800 năm tuổi tỏa bóng xuống ngôi đền cổ kính như gợi lên sắc màu thời gian của miền đất thiêng Đông Cuông.

Đền Đông Cuông được nhiều nhà nghiên cứu văn hóa dân gian nhận định là vùng khởi nguồn của Mẫu Thượng ngàn trong hệ thống thờ Mẫu của người Việt, có vị trí quan trọng trong hệ thống thờ đạo Mẫu, được coi là cội nguồn của Mẫu Thượng ngàn. Theo sử sách và những câu chuyện kể được lưu truyền trong dân gian, Mẫu Đệ Nhị Thượng ngàn vốn là Công chúa La Bình, con gái của Sơn Tinh Và Mỵ Nương. Công chúa La Bình là một cô gái xinh đẹp, nết na, chăm chỉ lao động và sống hòa đồng với cỏ cây, con người. La Bình luôn theo cha đi cai quản các miền rừng núi, sông suối miền thượng ngàn, chiêm ngưỡng núi rừng xanh tươi bạt ngàn với bao hoa thơm trái ngọt. Dừng chân ở nơi nào, Công chúa La Bình cũng dạy người dân trồng lúa, trồng cây trái và lập sơn trang, nhà cửa. Sau này, khi Sơn Tinh và Mỵ Nương về trời, hóa vào cõi bất tử thì công chúa La Bình được phong là Công chúa Thượng ngàn, đảm nhiệm việc cai quản miền rừng núi. Đền Mẫu Đông Cuông còn là nơi hương hỏa và ghi ơn công đức của các vị thủ lĩnh người dân tộc thiểu số địa phương có công lao lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên xâm lược như Hà Đặc, Hà Chương, Hà Bổng...

Đền Đông Cuông là không gian hội tụ, lan tỏa tín ngưỡng thờ Mẫu Thượng ngàn của người Việt.

Kiến trúc của đền Mẫu Đông Cuông mang đậm nét cổ kính gắn với không gian thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt. Đền được xây dựng theo kết cấu hình chữ đinh gồm hai phần là toà đại bái và cung cấm. Toà đại bái là không gian để du khách thập phương đến chiêm bái, cúng lễ và cũng là nơi thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thượng ngàn.  Đền có dáng dấp kiến trúc của đền chùa truyền thống, góc mái ngói cong và hình lưỡng long chầu nhật, các cột đền được làm bằng gỗ tứ thiết, được sơn son thiếp vàng hình rồng cuốn trang nghiêm. Đền Đông Cuông là cụm di tích gồm 4 điểm, ngoài đền Chính còn có miếu Cô, miếu Cậu và miếu Đức Ông (tọa bên hữu ngạn sông Hồng đối diện với ngôi đền Chính về hướng nam cách 150m đường chim bay thuộc cụm di tích đền Đông Cuông). Ngôi đền hiện còn lưu giữ và thờ tự bức tượng Mẫu Đệ Nhị Thượng ngàn, tượng cao quan Đại Vương người Tày Khao (người địa phương gọi là Quan Hoàng Báo) và nhiều pho tượng cổ cùng các cổ vật quý.

 Kiến trúc mang đặc trưng của đền chùa thời Lý Trần

Các cột đền đều làm từ vật liệu gỗ tứ thiết được sơn son thếp vàng và trang trí những hình rồng cuốn trang nghiêm. Mỗi chi tiết đều được chạm khắc rất tỉ mỉ, tinh xảo thể hiện sự thành kính và tín ngưỡng của thờ Mẫu. 

Lễ hội đền Đông Cuông được tổ chức vào tháng giêng hàng năm với nhiều nghi thức cổ truyền. Mở đầu là lễ mổ trâu tế Mẫu, đây là nghi lễ chính thức được duy trì từ bao đời nay ở Đông Cuông. Sau đó là lễ rước tượng Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn sang sông để thắp hương cúng tế tướng quân Hà Đặc tại miếu Ghềnh Ngai phía tả ngạn sông Hồng. Phần hội của lễ được tổ chức với nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian của đồng bào các dân tộc huyện Văn Yên: ném còn, hát then, hát cọi, đấu vật, kéo co, hát chèo, múa xòe...

Với những giá trị văn hóa, lịch sử, tín ngưỡng cao đẹp, ngày 22/1/2009, đền Đông Cuông được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia theo Quyết định số 296/QĐ-BVHTTDL; ngày 16/1/2023, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 73/QĐ-BVHTTDL chính thức ghi danh Lễ hội truyền thống đền Đông Cuông vào Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

-------------------------------------------------------------------

TỔ CHỨC KỶ LỤC VIỆT NAM (VIETKINGS)