[WOWTIMES - VIETKINGS] Chùa Bái Đính tại Ninh Bình: Kỳ quan tâm linh giữa mảnh đất cố đô - Top 100 công trình tôn giáo tiêu biểu tại 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.97)

Núi Bái Đính có từ lâu đời, nơi đây gắn liền với nhiều giai thoại và huyền thoại về một vị Thiền sư danh tiếng của nước Nam – Lý triều quốc sư Nguyễn Minh Không, ngài chính là người đã đặt nền móng, xây dựng tượng Phật và khai mở miền đất Phật ở nơi đây. 

Chùa Bái Đính (chùa cổ) do thiền sư Nguyễn Minh Không xây dựng vào năm 1136. Chùa nằm trên vùng đất hội tụ đầy đủ các yếu tố địa linh nhân kiệt theo quan niệm dân gian Việt Nam. Đây là đất sinh Vua, sinh Thánh, sinh Thần. Núi chùa cổ Bái Đính từng là nơi Đinh Tiên Hoàng Đế lập đàn tế trời cầu mưa thuận gió hòa, vua Quang Trung chọn để làm lễ tế cờ động viên quân sĩ trước khi ra Thăng Long đại phá quân Thanh. Từ năm 2003, dựa trên nền tảng của ngôi chùa cổ, Doanh nghiệp xây dựng Xuân Trường đã phát tâm đầu tư trùng tu và mở rộng chùa với các công trình kiến trúc tiêu biểu của chùa (chùa mới) hiện nay. 

Toàn cảnh khuôn viên chùa Bái Đính

Khu chùa cổ mang đậm phong cách “chùa động” với các hang đá tự nhiên, sử dụng chủ yếu vật liệu đá và gỗ, tạo nên vẻ đẹp cổ kính, bền vững theo thời gian. Các gian thờ được bố trí sâu trong lòng núi, tận dụng địa hình tự nhiên, từ đó tạo nên không gian huyền bí và linh thiêng. Trong khu chùa cổ, nổi bật là Giếng Ngọc với diện tích khoảng 6.000m², đường kính 30m, sâu 10m, mực nước dao động từ 6–7m, xung quanh được xây dựng 4 lầu bát giác. Bên cạnh đó là đền thờ Tổ sư Nguyễn Minh Không – người sáng lập chùa. Động thờ Phật dài khoảng 25m, cao 2m, là không gian thờ tự chính. Tương truyền, khi Lê Thánh Tông đến thăm, nhà vua đã ban tặng bốn chữ “Minh Đỉnh Danh Lam” để ca ngợi vẻ đẹp và sự linh thiêng của nơi đây.

Trước cửa động là hai pho tượng Hộ Pháp bằng đồng – Khuyến Thiện và Trừng Ác. Bên trong động, chính giữa thờ Tam Bảo; phía bên trái thờ A Nan Tôn Giả, bên phải thờ Ngài Cấp Cô Độc. Tiếp nối là động thờ Mẫu, nơi thể hiện tín ngưỡng thờ Tam Tòa Thánh Mẫu – một nét đặc trưng trong đời sống tâm linh của người Việt, gắn với ước vọng về sức khỏe, tài lộc và bình an. Tại đây còn treo quả chuông nặng 300kg, khắc tám chữ: “Mẫu – Nghi – Thiên – Hạ / Xuân – Hạ – Thu – Đông”.

 

Giếng Ngọc trong lòng hang động do nước từ trần hang rơi xuống

Chùa Bái Đính cổ sở hữu lối kiến trúc đặc trưng của thời nhà Lý, phần lớn những công trình ở khu này được tạo dựng theo lối kiến trúc chùa động truyền thống, tuy giản đơn nhưng không kém phần oai linh, huyền bí.

Trên nền tảng lịch sử từ năm 1136, đến năm 2003, chùa được trùng tu và mở rộng với quy mô hơn 1.000 ha, hình thành nên quần thể chùa mới rộng lớn. Cổng Tam Quan gây ấn tượng với kết cấu hoàn toàn bằng 550m³ gỗ, gồm 4 cột trụ lớn cao 13,85m, đường kính 0,87m, mỗi cột nặng gần 10 tấn. Hành lang La Hán kéo dài khoảng 1.700m với 500 pho tượng bằng đá xanh nguyên khối, mỗi tượng cao trung bình 2,5m, nặng từ 2 đến 4 tấn, được chạm khắc tinh xảo bởi các nghệ nhân làng đá Ninh Vân (Hoa Lư).

Hành lang tả và hữu từ cổng Tam Quan đi vào chùa Bái Đính được đặt 500 pho tượng La Hán bằng đá xanh, mỗi tượng cao khoảng 2,5m, nặng khoảng 4 tấn. 

Gác Chuông là một điểm nhấn kiến trúc đặc sắc với chiều cao 18,25m, đường kính 17m, thiết kế theo hình bát giác, gồm 3 tầng mái với 24 đầu đao cong vút, gợi hình ảnh hoa sen cách điệu. Công trình sử dụng kết cấu bê tông giả gỗ nhưng vẫn giữ được vẻ cổ kính, hài hòa với tổng thể kiến trúc truyền thống.

Ở khu chùa mới còn có 3 khu điện quan trọng nhất: Điện Giáo Chủ, nơi thờ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, người sáng lập ra đạo Phật. Điện được xây dựng với kiến trúc uy nghi, bề thế, không gian bên trong được thiết kế tinh xảo với các hoa văn điêu khắc trên gỗ và đá, tạo nên không khí trang nghiêm, thanh tịnh. Nơi đây nổi bật với bức tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng đồng dát vàng, cao 9,5 mét và nặng tới 100 tấn

Điện Tam Thế, đây là điện thờ lớn nhất trong quần thể chùa Bái Đính, nổi bật với ba pho tượng Phật Tam Thế bằng đồng dát vàng, mỗi tượng cao 7,2m và nặng 50 tấn. Ba bức tượng trong điện tượng trưng cho quá khứ, hiện tại và tương lai - mang ý nghĩa sâu sắc về sự tuần hoàn và tiếp nối trong cuộc sống. Đây là nơi không chỉ thể hiện sự kỳ vĩ của kiến trúc Phật giáo mà còn thu hút đông đảo du khách đến chiêm bái và tìm kiếm sự bình an trong tâm hồn. Điện gồm có 02 tầng: tầng trên là ngôi điện thờ Tam Thế Phật (Quá khứ – Đức Phật A Di Đà; Hiện tại – Đức Phật Thích Ca Mâu Ni; Tương lai – Đức Phật Di Lặc); tầng dưới là khu trưng bày hiện vật, văn hoá phẩm Phật giáo và Tịnh Tâm Chay. Điện được xây dựng bằng bê tông sơn màu gỗ, có chiều cao 35m, hơn 40m, hơn 50m. 

Tầng trên điện Tam Thế thờ Tam Thế Phật trong khong gian uy nghiêm

Điểm nhấn quan trọng nhất của điện Quan Âm là pho tượng Quan Thế Âm Bồ Tát Thiên Thủ Thiên Nhãn đặt tại gian chính giữa. Hình tượng nghìn mắt nghìn tay biểu trưng cho khả năng thấu hiểu mọi nỗi khổ đau và dang rộng vòng tay cứu độ chúng sinh. Đây là nơi Phật tử thường dừng lại lâu nhất để chiêm bái, cầu bình an, sức khỏe và sự che chở của Quan Thế Âm Bồ Tát.

Bên cạnh đó, chùa còn gây ấn tượng với Tháp Báo Thiên, ngọn tháp được xây dựng năm 2009, kiến trúc hình lục giác cao 100 mét gồm 13 tầng và 72 bậc thang. Trần bảo tháp được thiết kế theo phong cách Ấn Độ huyền bí. Các bức tường xung quanh bên trong tháp đều được điêu khắc các hình tượng liên quan đến Phật pháp. Hàng nghìn bức tượng nhỏ được đặt trang trí quanh bảo tháp. Tháp là nơi an vị Xá Lợi Phật Thích Ca và các đệ tử của Ngài, được rước từ Ấn Độ về Việt Nam từ năm 2008. 

Tháp Báo Thiên cao 13 tầng, được xây dựng theo phong cách Phật giáo truyền thống, gợi nhớ đến hình ảnh những bảo tháp linh thiêng của Ấn Độ. Bên trong tháp tôn trí xá lợi Phật – báu vật thiêng liêng được cung nghinh từ Ấn Độ, là biểu tượng của trí tuệ, từ bi và sự giác ngộ.

Lễ hội chùa Bái Đính là một trong những sự kiện văn hóa - tâm lính lớn nhất tại Ninh Bình. Thường diễn ra từ ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch và kéo dài đến hết tháng 3 âm lịch. Lễ hội chùa Bái Đính không chỉ mang giá trị tâm linh sâu sắc, mà lễ hội được tổ chức nhằm góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá, lịch sử tuyền thống của dân tộc, tưởng nhớ các vị anh hùng đã có công với quê hương, đất nước.