[WOWTIMES – Đề cử Top 100 Làng nghề trăm tuổi Việt Nam – 2022] (P.20) Làng nghề thúng chai Phú Mỹ (Phú Yên) – trăm năm gắn liền với nghiệp biển của ngư dân

18-01-2023

[VIETKINGS – NIÊN LỊCH &THÀNH TỰU (WOWTIMES)] Nằm trên vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và có đường bờ biển dài vì thế tỉnh Phú Yên là nơi có điều kiện thuận lợi để hình thành nhiều làng chài gắn với nghề đánh bắt hải sản lâu đời. Theo đó, nghề đan thúng chai Phú Mỹ xã An Dân, huyện Tuy An cũng ra đời, sản phẩm chính là những chiếc thúng chai - “người bạn” thân thiết với mỗi ngư dân hàng trăm năm nay.

Làng nghề Phú Mỹ vốn được gọi với cái tên là “làng thúng chai”. Những chiếc thúng trong kí ức của người dân vùng biển cả không chỉ là phương tiện mưu sinh mà còn là vật dụng ẩn chứa bao thương nhớ, chứng kiến cuộc sống thăng trầm người dân nơi đây. Tên gọi “thúng chai” xuất phát từ nguyên liệu bột cây chai khi trộn với dầu hỏa cho ra dầu rái - yếu tố chính quyết định thành bại của sản phẩm. Từ bao đời nay, người dân thôn Phú Mỹ vẫn giữ nghề làm thúng chai truyền thống. Theo những người lớn tuổi ở đây, nghề đan thúng chai là nghề gắn với nghiệp đi biển đã xuất hiện hàng trăm năm nay. Nghề được truyền dạy từ đời này qua đời khác, vừa là công ăn việc làm, vừa là cái nghề gắn bó tạo nên một nếp sống lâu đời của người dân Phú Mỹ.

 

 

 

Làng nghề thúng chai Phú Mỹ. (Ảnh: internet)

 

Thúng chai được sử dụng để đánh bắt hải sản gần bờ như câu mực, lặn sò, kéo lưới hoặc dùng để đua tranh trong các cuộc thi, lễ hội cầu ngư hàng năm. Không chỉ phục vụ ngư dân trong tỉnh, làng nghề thúng chai Phú Mỹ còn cung cấp sản phẩm cho các thị trường khác trong nước ở các tỉnh ven biển từ Quảng Ngãi đến Tiền Giang. Nhờ giá rẻ, chất lượng vượt trội nên sức tiêu thụ của sản phẩm thúng chai Phú Mỹ rất tốt, làng nghề đôi khi làm không kịp cung ứng cho thị trường. Nhiều năm qua, thúng chai Phú Mỹ còn xuất khẩu đi các nước trên thế giới như: Thái Lan, Thụy Sĩ.

 

 

 

Thúng chài là phương tiện đánh bắt gần bờ của ngư dân. (Ảnh: internet)

 

Ở Phú Mỹ, hiện vẫn có hơn 100 lao động gắn với nghề truyền thống đan thúng chai. Nguyên liệu để đan thúng thường là loại tre được trồng nhiều tại địa phương vốn chịu nước rất tốt và có độ dẻo cao, không bị giòn gãy khi đan. Đan thúng chai là nghề khó, đòi hỏi người thợ phải có đôi tay khéo léo, khỏe mạnh, có kinh nghiệm và kỹ thuật tốt và luôn cần có sự phối hợp của nhiều người. Mỗi công đoạn được phụ trách bởi một người thợ khác nhau: thợ vót nan, thợ lận, thợ đan, thợ nức vành, thợ trét dầu,… Đan thúng chai là nghề khó, đòi hỏi người thợ phải có đôi tay khéo léo, khỏe mạnh, có kinh nghiệm và kỹ thuật tốt.

 

 

 

Thúng chai Phú Mỹ không chỉ nổi tiếng ở thị trường trong nước mà còn được ưa chuộng ở cả thị trường nước ngoài. (Ảnh: internet)

 

Để hoàn thành một chiếc thuyền thúng, cần sự phối hợp của một nhóm thợ, bắt đầu từ việc chọn và đo tre, chẻ và vót nan rồi đan mê, sau đó đào khuôn đất rồi bỏ mê vào dộng chày cho chạy đều khắp khuôn thành hình cái thúng. Tiếp đó, người thợ sẽ lận thúng, dùng cước chuyên dụng để cố định vành, gỡ đưa lên mặt đất rồi tiến hành trét dầu rái xen kẽ với việc phơi nắng. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi người làm phải hết sức tỉ mỉ và chỉn chu. Ở công đoạn lận vành đòi hỏi người thợ phải sử dụng kỹ thuật hầm đất, tức là đào một hầm dưới đát rồi lấy đó làm khuôn. Nhờ vậy, thúng chai mới tròn đều, tạo sự cân bằng để dễ di chuyển trên biển khi sử dụng. Lận vành cũng là công đoạn tốn sức và cần nhiều kinh nghiệm, do vậy thợ trên 18 tuổi mới được đảm trách được công đoạn này.

 

 

 

Mỗi công đoạn làm thúng chai đều đòi hỏi người làm phải hết sức tỉ mỉ và chỉn chu. (Ảnh: internet)

 

Trong các công đoạn làm thúng chai thì trét dầu rái được coi là công đoạn quan trọng nhất, vì nó quyết định sự thành bại của sản phẩm, giúp nâng tuổi thọ của một chiếc thúng chai lên đến 12 - 15 năm. Dầu rái là hỗn hợp từ bột cây chai trộn với dầu hỏa (đây chính là nguồn gốc tên gọi của “thúng chai”), được trét lên thúng chai để bảo vệ và chống thấm (trong quét 3 lớp, ngoài 2 lớp). Một chiếc thúng chai thành phẩm, đạt chất lượng để xuất ra thị trường từ lúc đan mê đến khi hoàn tất phải mất thời gian khoảng 8-10 ngày (tính cả thời gian phơi thúng). Sản phẩm thúng chai Phú Mỹ thường có giá thấp hơn các địa phương khác, mỗi chiếc dao động từ 1,5-3 triệu đồng tùy theo kích cỡ và số nan.

 

 

 

Trét dầu rái được coi là công đoạn quyết định sự thành bại của sản phẩm. (Ảnh: internet)

 

Không chỉ sản phẩm thúng chai được tiêu thụ mạnh trên thị trường, thời gian qua lượng khách du lịch đến từ các nước như Nga, Thụy Điển, Anh, Pháp đã được các công ty du lịch lữ hành trong nước giới thiệu, hướng dẫn về đây khá cao. Bình quân mỗi ngày trong những tháng cao điểm của mùa du lịch, làng nghề truyền thống này thu hút từ 120-150 du khách nước ngoài về đây tham quan và tìm hiểu hoạt động sản xuất.

 

 

 

Du khách nước ngoài tham quan, tìm hiểu sản phẩm làng nghề truyền thống đan thúng Phú Mỹ . (Ảnh: internet)

 

Để góp phần bảo tồn và phát triển nghề truyền thống của làng, thời gian qua, chính quyền xã đã có những mô hình đào tạo, hỗ trợ vay vốn cho người dân phát triển làng nghề. Làng thúng chai Phú Mỹ đã có những bước khởi sắc, trang thiết bị được đầu tư hiện đại hơn, mở rộng thị trường và dần khẳng định được thương hiệu trên trường quốc tế. Không chỉ là một sản phẩm buôn bán thông thường, những chiếc thúng chai Phú Mỹ còn là cả tâm huyết và tình cảm gắn kết của người dân nơi đây, chiếc thúng chai có vững chắc thì ngư dân mới có thể an lòng ra khơi.

 

 

 

 


Theo Quyên Nguyễn - Wowtimes (Tổng hợp)